Tiếng trống bát nhã – Nhớ thầy

5
Sư trưởng Như Thanh
(1911 – 1999)

  Lễ kỷ niệm ngày Sư trưởng viên tịch đang đến gần, con lại nhớ đến Thầy. Kỷ niệm về Thầy rất nhiều, ân huệ với Thầy vô tận, không sao kể xiết. Ngay cả những điều tưởng như nhỏ nhất cũng làm cho hàng đệ tử chúng con nhớ mãi không nguôi. Giờ đây, mỗi lần nghe tiếng trống chuông Bát nhã đâu đó vang lên, con lại nhớ về Người. Thầy rất coi trọng việc đánh trống chuông Bát nhã vào những dịp có Phật sự quan trọng hay mỗi khi Người từ bên ngoài trở về chùa Từ Nghiêm hay Huê Lâm. Con còn nhớ, có lần Sư trưởng về đến chùa Từ Nghiêm, không nghe tiếng trống chuông Bát nhã chào đón Thầy về, Thầy đã nổi giận đến ba ngày, ba đêm. Thầy nghiêm khắc như vậy để Ni chúng nhớ mà chỉnh đốn tu tập, thúc liễm than tâm.

Trong đạo Phật, mỗi Phật cụ, Pháp khí đều có một ý nghĩa đặc biệt. Chuông, trống là hai trong các loại pháp khí tiêu biểu của Phật giáo. Chuông, trống thường được làm bằng đồng và gỗ. Bát nhã – phiên âm của từ “prajnaa”, có nghĩa là “trí tuệ”. Gọi là “chuông trống Bát nhã” vì công năng của chúng là đánh động tâm linh, thức tỉnh lòng người.
Những người con Phật có lẽ không xa lạ gì với tiếng trống chuông Bát nhã. Theo niềm tin Phật giáo, tiếng vang của chuông có thể thấu đến cõi địa ngục u ám, chúng sanh bị đọa nơi đó có thể nhờ nghe tiếng chuông mà được giải thoát. Hơn nữa, tiếng chuông thanh thoát nơi cửa Phật có thể giúp cho loài quỷ đói được nhẹ bớt lòng tham, sân, si mà giải thoát khỏi kiếp ngạ quỷ.

Ở Ấn Độ xưa, trống được dùng để báo hiệu thời gian. Khi Đức Phật còn tại thế, Người dùng trống để tập họp chúng Tăng trong những buổi Bố tát, nói pháp,… Trung Quốc thời xưa dùng trống trong các dịp lễ hội. Từ đời Đường về sau, theo thanh quy thiền môn, trống là một trong những loại pháp khí dùng làm hiệu lệnh báo hiệu các thời công phu sớm tối. Sau này, Phật giáo Trung Quốc tiến thêm một bước nữa, đó là phối hợp nhịp điệu, âm thanh của tiếng trống hòa cùng những lời tán tụng, phổ thành nhạc điệu, gọi là “kỹ nhạc cúng dường, trang nghiêm đạo tràng”. Như vậy, tiếng chuông, trống được sử dụng trong tất cả các Phật sự, giúp đại chúng nhiếp tâm hơn trước Tam bảo. Với ý nghĩa quan trọng ấy, dần dần chuông trống Bát nhã được sử dụng vào những buổi lễ Pháp sự đặc biệt, như: thuyết pháp, truyền giới, sám hối,… ngầm ý thỉnh Phật thượng đường chứng minh, đồng thời trang nghiêm cung nghinh chư Tôn đức và cũng để cho mọi người chú ý, nhiếp tâm trở về với chánh niệm.

Âm vang của tiếng trống chuông, ngoài ý nghĩa giúp cảnh tỉnh khách trần gian, còn nhắc nhở mọi người phải trang bị cho mình đầy đủ trí huệ sáng suốt. Đạo Phật luôn coi trọng trí huệ, dù thuộc bất cứ pháp môn nào bởi thiếu sự chỉ đạo của trí huệ, xem như sự tu hành không có kết quả tốt đẹp. Bởi nếu không có trí huệ sáng suốt để phân biệt chánh tà, chân quy trong khi ứng dụng tu hành, hành giả sẽ dễ bị sai lệch và đi vào con đường tà đạo.
Vì vậy, Sư trưởng Như Thanh đã mượn hình thức và âm thanh của chuông, trống để nhắc nhở hàng đệ tử phải luôn nhớ đến trí huệ Bát nhã sẵn có nơi mình. Trí huệ Bát nhã này còn gọi là Vô sư trí, nhưng muốn nhận ra Vô sư trí, hành giả cần nương Hữu sư trí, tức cái trí do học hỏi ở nơi Thầy, bạn mà có được.

Như Nguyệt