Hoa Tết ngày xưa

23

  Ở quê tôi có nhiều loại hoa để chưng Tết. Đơn giản chỉ vì yêu thích có mỗi loại hoa vạn thọ và hoa mai. Hoa vạn thọ mang ý nghĩa của việc sống lâu. Hoa mai mang ý nghĩa của mùa Xuân rực rỡ.

Vạn thọ có nhiều loại. Bông nở nổi vung vồng lên gọi là bánh bò, nở ngang mặt gọi là bánh bèo. Bông nhỏ có những cánh mỏng xòe ra xung quanh gọi là cánh chuồn. Loại bông cánh chuồn ít được ưa chuộng vì nhỏ cây, thưa cành, hình dáng và sắc bông không được hấp dẫn. Cả ba loại bông này đều có màu vàng nhạt hay vàng sậm. Về sau, quê tôi còn có du nhập một loại bông vạn thọ khác tuy có bông nhỏ nhưng đầy đặn lại trổ rất nhiều gần như kín cả các vành lớn nhỏ, bông có màu vàng bên trong màu đỏ viền bên ngoài. Không biết có phải đúng không khi người xóm tôi gọi nó là vạn thọ Nhật Bản.

Bắt đầu từ giữa tháng 9 âm lịch, gần như nhà nào cũng lo gieo bông vạn thọ để chuẩn bị cho mùa Tết đến. Hạt giống được chọn lọc, để dành cẩn thận từ mùa hoa năm trước. Đến sau mùa lụt tháng 10 thì những cây vạn thọ con đã vừa đủ độ lớn để “ra riêng”. Người ta chọn lựa những cây con tốt nhất để bứng ra trồng dọc theo hai bên đường từ cổng vào nhà hoặc xung quanh sân. Thời tiết khoảng tháng 9, tháng 10 âm lịch quê tôi lại nhằm vào mùa mưa lũ nên khoảng đất để gieo vạn thọ con phải được chọn nơi cao ráo để tránh mưa dầm nước ngập làm cho hư hại hoặc mất trắng. Nếu nhà nào không gieo được vạn thọ con (vì bị nước ngập hoặc vì một lý do nào đó) thì đến lúc bứng bông ra trồng, hàng xóm lân cận sẵn sàng chi viện bằng cách hoặc mang cây con đến cho hoặc kêu lại nhà để bứng về trồng. Dù là cây con hay lúc đã trổ hoa, không ai đem bông đi bán bao giờ. Bắt đầu trồng bông là bắt đầu công việc tưới nước bón phân, chăm sóc hàng ngày để thân cây khỏe, cành bung đều, lá xanh mượt, bông nở to.

Vào ngày cuối chọn những cây bông đẹp nhất đem vào chưng trên các bàn thờ hoặc đặt trước hàng hiên để chuẩn bị đón mừng năm mới. Bông chưng trên các bàn thờ được nhổ lên rửa sạch đất ở gốc rễ, thui (đốt) sơ qua một lượt phần thân sát gốc để giữ độ tươi lâu bền rồi cho vào những chiếc lục bình đẹp nhất chứa đầy nước trong veo. Mỗi ngày đều phải thay nước mới để tránh việc gốc rễ bị thối rửa, đồng thời giữ cho hoa được có thời gian tươi tốt lâu dài. Bông trưng bày nơi hàng hiên thì khi bứng lên phải giữ cho còn nguyên “nồi đất” rồi trồng lại vào những chiếc chậu sành nhỏ, hàng ngày đều phải tưới nước dầm chân.
Trong những ngày Tết, việc chưng bông trong nhà đều rất quan trọng. Ngoài việc trang trí cho “sáng nhà sáng cửa” để mừng Xuân, đón rước ông bà tổ tiên, còn mang ý nghĩa việc tiên đoán điều hên xui may rủi trong năm. Nhà nào suốt ba ngày Tết mà những cây bông vạn thọ vẫn còn tươi tốt thì đó là niềm vui, vì mọi việc sẽ gặp được trôi chảy. Nhà nào mới bước qua sáng mùng Một, mà những đóa hoa đã thấy rũ rượi, những chiếc lá xanh đổi màu vàng úa thì tất sẽ có điều bất trắc không may xảy đến. Thời bấy giờ, đó là những quan niệm cổ hủ của người dân quê tôi. Thực tế tôi cũng chưa lần nào thấy được hay nghe nói đến điều ứng nghiệm ấy bao giờ.

Ngoài bông vạn thọ, gần như chỉ trồng để chuẩn bị cho mùa Tết, mai là một loại hoa trồng có tính cách lâu năm, và dĩ nhiên chỉ cho hoa vào dịp Tết.

Ở quê tôi, 10 nhà đã có 8, 9 nhà trồng mai. Nhiều người trồng nhưng trồng không nhiều, mỗi nhà chỉ trồng khoảng vài ba cây nơi trước sân để làm kiểng. Chẳng phải chăm sóc thường xuyên nhưng cây mai mỗi năm mỗi lớn, cành lá tỏa rộng. Hàng năm, cứ vào khoảng từ rằm đến hai mươi tháng Chạp đã lo lặt trụi là để trổ bông đúng vào những ngày Tết. Nhưng không phải năm nào mai cũng nở hoa đều đặn. Có năm hoa nở vàng rực trông thật đẹp mắt, thu hút loài ong tìm về hút mật bay lượn suốt ngày làm cho những cành mai rơi rụng đầy trên mặt đất. Có năm trổ hoa vàng, cành xanh um những lá. Cũng có năm không tìm thấy bóng dáng một đóa hoa nào. Nhưng dù là lúc mai có trổ vàng rực đầy cây cũng không ai cắt cành để cắm lục bình trưng bày trong nhà. Nếu cắt cành họ sợ tổn thương cây mai, vẻ đẹp sẽ khuyết đi. Còn một lý do nữa có vẻ chính đáng hơn là không muốn những cành hoa mai tàn lìa cành rụng xuống làm đầy rác trong nhà giữa ba ngày Tết. Thời bấy giờ quê tôi còn tin vào tục lệ cữ quét nhà khi chưa có lễ Tết nhà vì sợ động đất, sợ của cải sẽ theo đường chổi quét đi hết ra ngoài. Mà Tết nhà theo tục lệ thì thường phải đến ngày mùng ba mới có.

Xóm tôi có mấy người trung niên thường mỗi năm sắp đến Tết rủ nhau vác rựa cầm cưa lên rừng tìm mai núi chặt về. Thời gian chỉ mất khoảng một ngày, sáng sớm đi chiều tối về mang theo những bó mai thật lớn dù ở nhà đã có mai trồng trước cửa nhú lên đầy nụ xanh biếc chắc chắn sẽ có một mùa hoa Tết trổ vàng rực rỡ. Họ bỏ công sức ra làm như vậy không phải để bán kiếm tiền tiêu Tết, mà để chia mỗi nhà thân thiết trong xóm vài cành để cắm Tết cho vui. Những cành mai núi ấy được cắm vào những cái chậu lớn đặt nơi mé trong bìa sân, hoặc nhiều lắm là để trước hiên nhà.

Nhà tôi ở sâu trong xóm, có đất rộng nơi mặt tiền nên năm nào cũng ươm trồng nhiều cây vạn thọ để đón Tết như những nhà khác. Hàng xóm của tôi có ông Tám Thiệu, ông Chín Hiệt đều đã lớn tuổi và đều là những người rất mê bông vạn thọ từ thời còn trẻ, đã lâu năm nên có nhiều kinh nghiệm trồng về loài hoa này. Cây bông của các ông trồng gần như mười cây như một có thân khỏe, có tàn tỏa rộng, có bông nở vừa nhiều vừa to đẹp lại vừa đúng thời điểm theo ý muốn. Hai ông là những người đã nhiều lần hướng dẫn cho tôi kinh nghiệm ấy nhưng tôi lại cứ trồng năm được năm không. Nhưng dù kết quả có thu được như thế nào. Đến ngày cuối năm, lúc bứng bông vào trang trí trong nhà để đón Tết tôi đều không quên chọn lấy một số cây vừa ý mang đến cho chị tôi. Nhà chị tôi ở mặt tiền đường nên không có đất để gieo trồng. Được những cây bông vạn thọ Tết của tôi mang đến cũng đã thấy được phần nào ấm cúng trong mấy ngày xuân.

Ông Chín Hiệt, ông Tám Thiệu nay đã già không thể trồng bông Tết như xưa. Chị tôi chẳng còn ở ngôi nhà nơi mặt tiền đường nữa. Tôi cũng đã xa quê khá lâu nhưng không có Tết năm nào lại tôi không về lại xóm cũ. Mỗi năm người quê tôi mỗi thay đổi hòa theo nhịp sống chung với mọi người. Bây giờ, xóm tôi không còn ai trồng bông vạn thọ để đón Xuân về, ngoại trừ một vài nhà trồng đại trà với mục đích kinh doanh. Những cây mai trước sân của nhiều nhà gần như yên phận già nua, cằn cỗi theo năm tháng. Hoa Tết bây giờ là những chậu cúc mâm xôi, cúc đại đóa, thược dược, mãn đình hồng… khoe sắc đỏ vàng rực rỡ dù chẳng phải là những loài hoa biểu trưng cho mùa Xuân.

Thanh Pháp