Hoa sen theo cách nhìn của tôn giáo

6

  Đã bước vào tháng tư, cuối Xuân, đầu Hạ, mùa của những đóa sen. Những cánh hoa sen lung linh dưới ánh nắng, mùi hương thoang thoảng, thanh khiết, mang đến cho ta những cảm giác nhẹ nhàng, thanh thoát, thật bình yên! Vào những đêm trăng, hình ảnh lung linh phản chiếu của ánh trăng vàng xuống mặt hồ càng điểm tô cho những cánh hoa sen, như những vì sao đêm lấp lánh trên bầu trời. Hoa sen càng đặc biệt hơn, cao quý hơn khi là bảy bước sen, nâng bàn chân Phật. Mùa Phật đản về, mùa của hoa sen, ta không thể nào không nghĩ đến loài hoa ấy, một loài hoa hội tụ những ý nghĩa triết học, nhân sinh cao quý, biểu tượng của một ý chí mãnh liệt, mọc lên từ bùn nhưng không bị ô nhiễm, vẫn toát lên khí chất thanh tao, thuần khiết. Hoa sen được biết đến với 8 đặc tính như sau:

1. Vô nhiễm

Mọc lên từ bùn nhưng không mang mùi hôi của bùn. Bùn tượng trưng cho phiền não, ô nhiễm, hoa sen tượng trưng cho sự thanh cao. Hoa sen cũng giống mỗi người chúng ta, ai cũng có sẵn Phật tánh. Giống như những người tu hành, sống giữa trần tục với biết bao nỗi khổ nhưng vẫn giữ tâm trong sáng, “Cư trần bất nhiễm trần”.

2. Trừng thanh (lóng trong)

Chỗ nào có hoa sen mọc thì chỗ đó được làm trong. Điều này nói lên rằng nơi nào có Phật pháp, có người tu thì nơi đó sẽ đem lại cho chúng sanh sự an lành.

3. Kiên nhẫn

Rễ củ sen nằm sâu trong bùn, chờ đợi khi hội tụ đầy đủ nhân duyên sẽ vươn lên mạnh mẽ. Đức tính kiên nhẫn là đức tính thiết yếu trong đời sống hướng thượng, như hoa sen đã kiên nhẫn vươn lên tìm sự sống cao đẹp.

4. Viên dung

Những cánh hoa sen bao bọc lấy gương sen, đây là biểu tượng cho tính viên giác mà mỗi chúng sinh sẵn có.

5. Thanh lương (có hương sắc nhưng không ngào ngạt, kiêu sa)

Hoa sen vừa có hương, vừa có sắc, nhưng hương sen chỉ thoang thoảng chứ không thơm nồng.

6. Hành trực

Thân ngay thẳng, không có loài hoa nào mọc lên mà thân thẳng như hoa sen, dù bất cứ hoàn cảnh nào hay bất cứ nơi đâu mà tâm ta ngay thẳng thì luôn có sự an lạc, như hoa sen mọc thẳng từ bùn lên rồi mới khoe sắc.

7. Ngẫu không (trong suốt, thân sen rỗng, tượng trưng cho tánh không của nhà Phật)

Hoa sen thân tuy thẳng nhưng trong ruột thì rỗng, đặc điểm này rất quan trọng, sâu xa, ví như người tu hành cần hiểu rõ tánh không, phải hỷ xả, buông bỏ tham chấp, dục vọng.

8. Bồng thực

Hoa sen vừa nở ra đã có hạt sẵn rồi, đó là Nhân, Quả đồng thời, khác hẳn các loài hoa khác. Điều này nói lên một triết lý sống là Nhân – Quả luôn như hình với bóng, không bao giờ sai khác.

Ngoài những đặc điểm đó, hình hoa sen tám cánh còn mang biểu tượng ý nghĩa của Phật giáo:

– Ba cánh dưới tượng trưng cho Phật, Pháp, Tăng.
– Năm cánh trên tượng trưng cho trí tuệ, hỷ xả, tinh tấn, thanh tịnh, từ bi.
Đối với mỹ thuật Phật giáo, mỗi màu sắc của hoa sen cũng mang nhiều ý nghĩa sâu sắc.
• Hoa sen trắng tượng trưng cho Bồ đề tâm, giác tâm, hình vẽ thường có tám cánh như Bát chánh đạo, đặc trưng của Mật tông và các vị Phật.
• Hoa sen đỏ tượng trưng cho bản chất nguyên thủy của trái tim, là đóa hoa của tình yêu thương, biểu tượng của Quán Thế Âm Bồ tát.
• Hoa sen xanh biểu tượng cho trí tuệ, hiện thân của trí tuệ viên thành, biểu tượng của Văn Thù Sư Lợi Bồ tát.
• Hoa sen hồng đặc trưng tối thượng dành cho các đấng tối cao.
• Hoa sen tím thẫm là đóa sen huyền dịu, biểu tượng của phái Mật tông. Có biểu tượng hoa còn e ấp, có khi lại nở bung hết.

Với những đặc điểm mà chỉ riêng hoa sen mới có được, nên trong Phật giáo, hoa sen là biểu tượng cho những giá trị đạo đức, sự thuần khiết, tính cách thanh cao và thoát tục.

Trong văn học và đời sống con người, từ buổi ban sơ hoa sen cũng đã góp mặt cùng những loài hoa khác, hòa với thiên nhiên, trong ao đầm và trong các ngôi làng Việt cổ.

Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng
Nhị vàng bông trắng lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.

Không những trong các câu ca dao, đối với thi nhân hoa sen còn là nguồn cảm hứng bất tận.

Loài hoa tiết hạnh dị thường
Đêm đêm giữ ngọc gìn hương cho đời
Trinh nguyên lay động đất trời
Thơm câu kinh Phật ngát lời ca dao…
Hoa kia ngọc khiết băng trinh
Chẳng lây uế nhiễm bùn sình tanh tao
Kết đài điểm mắt trăng sao
Sen thơm bảy đóa thuở nào còn vương.
(Minh Đức Triều Tâm Ảnh)

Bởi thế, khi nói đến Phật đản, chúng ta nghĩ ngay đến hoa sen, có gì đó thật hiền hòa thanh tịnh. Mỗi khi dâng lên Phật những bông hoa tinh khiết là một lần nhắc nhở chúng ta hãy lắng đọng tâm tư để tâm trở về tâm, quên đi những đố kỵ, hãy đến với nhau bằng trái tim chân thành, truyền cho nhau hơi ấm tình người. Chỉ cần thắp lên hạt giống Phật trong tâm của mỗi người thì Phật pháp sẽ trường tồn, mọi người sẽ được sống trong thái bình, an lạc.

Trung Sương



Tài liệu tham khảo:
1. Hoa sen trong biểu tượng Phật giáo.
2. Mỹ thuật Phật giáo, NXB. Mỹ thuật, 2005.