Cổ tích một vùng đất

14

  Ngày 11/10 vừa qua, Đặc san Hoa Đàm số 73 ra mắt bạn đọc với ảnh bìa tôn tượng Đức Phật Thích Ca tại Bát Bửu Phật Đài (Phật Cô Đơn) nhưng lại chú thích là chùa Thanh Tâm, phải chăng có sự sai sót gì ở đây, hay là họa sĩ thiết kế của báo bị nhầm lẫn chăng. Suốt một tuần kế tiếp, người viết nhận được không biết bao nhiêu câu nghi vấn từ bạn bè, độc giả thân thương của Hoa Đàm, vì đã từ lâu ngôi cổ tự này trở thành một biểu tượng của Phật giáo của người dân thành phố nói chung, xã Lê Minh Xuân nói riêng. Nhân dịp chư Tôn đức Ban Thường trực BTS GHPGVN TP.HCM, các ban chuyên môn trực thuộc tổ chức lễ cầu nguyện dựng Tam quan chùa Thanh Tâm (Phật Cô Đơn), tại xã Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh vào ngày 13/11, người viết vinh hạnh đảnh lễ Ni sư Thích Nữ Như Nguyệt, thành viên Ban Quản trị chùa Thanh Tâm, để nghe Ni sư giới thiệu lịch sử ngôi chùa này, nhằm giải tỏa sự nghi vấn của các Phật tử sùng đạo.
Tại nơi này, hơn 60 năm trước, cư sĩ Lê Chí Bình đã phát tâm cúng dường khu đất rộng chừng 30 ha của gia đình, trên đó kiến tạo ngôi chùa Thanh Tâm bên kênh Cầu Xáng. Chùa Thanh Tâm bắt đầu kiến tạo năm 1955, hoàn thành năm 1956, Bát Bửu Phật Đài được tôn tạo sau đó, bắt đầu vào năm 1959 và hoàn thành vào năm 1961. Phật đài có kiến trúc hình bát giác, cao 3 m. Trên đài, tôn trí tượng Đức Phật Thích Ca cao 7 m, nặng khoảng 4 tấn do Hội Phật học Nam Việt tôn tạo, với sự tùy hỷ hiến cúng của cư sĩ Hội trưởng Chánh Trí Mai Thọ Truyền. Lễ Thượng phướn và lễ An vị Phật được tổ chức vào các ngày 22 đến 25/8/1961 (Vu lan năm Tân Sửu). Do đó, chùa Thanh Tâm đổi tên thành Bát Bửu Phật Đài.
Trải qua những năm tháng trong chiến tranh, với sự tàn phá của bom đạn, chùa bị thiêu rụi, nhưng kim thân Đức Phật lộ thiên vẫn sừng sững tĩnh tại. Dân di tản, nơi đây không bóng người. Năm 1976, các đoàn thanh niên xung phong đến đây lao động công ích thấy tượng Đức Phật một mình giữa đồng không hoang vắng nên truyền miệng là “Phật Cô Đơn”. Tên gọi dân gian này lan tỏa và đi vào lòng người từ đó.

Xuất xứ của bức tượng Phật (cô đơn) trên Bát Bửu Phật đài khá bất ngờ. Theo tư liệu từ chùa Xá Lợi: Ban đầu khi xây chùa Xá Lợi, pho tượng được giáo sư Trương Đình Ý, nổi tiếng với hàng vài chục tượng Phật khắp nơi trên cả nước, nổi bật nhất là tượng Phật nằm trên núi Tà Cú. Thực hiện bằng xi măng và thạch cao, tiếc rằng pho tượng đúc xong quá lớn không đưa lên chính điện trên lầu được, nên nhượng lại cho chùa khác (nay là tượng Phật Cô Đơn ở huyện Bình Chánh).

Trong một tài liệu chuyên môn, điêu khắc gia Trương Đình Vĩnh Lân (con ruột ông Trường Đình Ý, hiện ở Hoa Kỳ) đã viết về lời dạy của cha mình: “Tâm của người điêu khắc với tượng là một”. Theo ông Lân, cha ông từng dạy với điêu khắc Phật tượng làm sao phải rõ 32 tướng tốt và 80 vẻ đẹp tùy hình phụ để thể hiện nét tướng với cấu trúc chính xác nhân hình học. Có lẽ chính vì tạo tượng với thân tâm thanh tịnh cộng với khả năng điêu luyện về Phật tượng nên hơn 50 công trình của ông như ở chùa Ấn Quang, Xá Lợi, Phật Cô Đơn hay tượng Phật ở chùa Đại Giác Vũng Tàu, chùa Hồng Ân ở Huế… đều hao hao nhau và đạt đến nét “điêu khắc thuần tịnh”.

Năm 2014, Sở Tài nguyên – Môi trường TP.HCM đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ngôi chùa này cho BTS GHPGVN TP.HCM. Ba năm sau đó, lễ đặt đá xây dựng toàn bộ chùa Phật Cô Đơn do GHPGVN TP.HCM chủ trương, chính Trưởng lão HT. Thích Trí Quảng làm Trưởng ban Kiến thiết, đã trực tiếp chỉ đạo công trình, cùng với Ban Quản trị và Ban Kiến thiết gồm nhiều thành viên thuộc BTS GHPGVN TP.HCM.
Với nhân duyên thù thắng, ngôi chùa đã được thành tựu với tên gọi khởi thủy là “chùa Thanh Tâm” và đã được trọng thể tổ chức lễ An vị Phật vào ngày 05/11/2019. Mọi hạng mục đều được quy hoạch lại, duy chỉ tôn tượng “Đức Phật Cô Đơn” vẫn bảo tồn, và tôn trí lộ thiên trên sàn trước chánh điện, như chứng tích về sự thiêng liêng mầu nhiệm của ngôi chùa Thanh Tâm – Phật Cô Đơn đã đi vào tâm thức của nhiều người.

Cơ sở này, cũng như Việt Nam Quốc Tự – Q.10 và chùa Phổ Quang – Q. Tân Bình, đã được quyết nghị là ba cơ sở tự viện vĩnh viễn trực thuộc BTS GHPGVN TP.HCM, điều hành tập thể, không bổ nhiệm Trụ trì như thường lệ, làm cơ sở phục vụ cho các Phật sự chung của Phật giáo, đặc biệt là cho công tác giáo dục, đào tạo Tăng Ni thực tu, thực học và nhiệt tâm phụng sự.

Chùa Thanh Tâm – Phật Cô Đơn đã đi vào niềm tin của nhiều người, nay lại thêm một sứ mệnh mới mang dấu ấn thời đại, khiến cho sức sống ấy được tô bồi, càng thêm vững chãi.

Vân Phàm